Его Святейшество Католикос Всех Армян Гарегин II родился в 1951 году, в селе Воскеат Эчмиадзинского округа. Начальное образование получил в родном селе. В 1965 году поступил в Духовную академию Первопрестольного Святого Эчмиадзина. 25 декабря 1970 г., в день празднования памяти святого перводиакона Стефана, был рукоположен во диакона. В 1971 году с отличием окончил Духовную академию и был назначен помощником инспектора, одновременно с этим преподавал предмет «Новый Завет».

В 1972 г. рукою Его Высокопреосвященства архиепископа Тирана Нерсояна был рукоположен в иеромонаха и получил иерейское имя Гарегин. В том же году по высокой директиве блаженной памяти Католикоса Всех Армян Вазгена I отбыл в Вену для продолжения обучения на Богословском факультете Венского университета. В 1975 г. был назначен духовным пастырем армянской общины Германии, одновременно с этим продолжил изучать богословие в Боннском университете. В 1979 г. вернулся в Первопрестол и по распоряжению Католикоса Вазгена I отбыл в Загорск (Россия) для продолжения образования в аспирантуре Духовной академии Русской Православной Церкви.

В 1980 г. был назначен помощником патриаршего наместника Араратской Патриаршей епархии, в апреле 1983 г. – патриаршим наместником. В октябре того же года был рукоположен во епископа, а в 1992 г. был возведен в архиепископский сан.

В 1989 г. епископ Гарегин Нерсисян под эгидой Араратской Патриаршей епархии основал Вазгенянскую духовную семинарию Севана.

В 1990 г. в Араратской Патриаршей епархии он основал Центр христианского воспитания, который в пределах епархии координировал христианское воспитание в 56 общеобразовательных школах.

В 1992 г., благодаря усилиям архиепископа Гарегина, решением правительства РА три столичных дворца пионеров были переданы в ведение Армянской Апостольской церкви, реорганизованы в центры духовно-эстетического воспитания детей и юношества и переименованы в Дома армянской молодежи (Айордеац тун). Плодотворная деятельность этих учебных заведений на постоянной основе стала возможной благодаря искренней поддержке Первопрестольного Святого Эчмиадзина и известного национального мецената, президента Всеобщего армянского благотворительного союза (ВАБС) госпожи Луиз Симон Манукян.

С 1990 года Его Высокопреосвященство является членом Верховного Духовного Совета.

В 1993 г. распоряжением Католикоса Всех Армян Вазгена I архиепископ Гарегин Нерсисян был назначен председателем Экономической и финансовой комиссии и ответственным руководителем внутренних дел и ведомств Первопрестола. Состав комиссии был расширен в 1994 г.

В 1995 г. архиепископ Гарегин Нерсисян во время выборов католикоса был одним из кандидатов. В третьем туре выборов он снял свою кандидатуру – в пользу Католикоса Великого Дома Киликии Гарегина II.

В 1997-2000 гг. являлся членом Комиссии по помилованию при Президенте РА.

1998 г. Католикосом Гарегином I был назначен общим Местоблюстителем Католикоса.

27 октября 1999 г. на Национально-церковном соборе архиепископ Гарегин Нерсисян был избран Верховным Патриархом и Католикосом Всех Армян, а 4 ноября принял рукоположение в католикосы и елеопомазание.

После интронизации Католикос Всех Армян Гарегин II отбыл с паломническим визитом в Армянский Патриархат Иерусалима, совершил архипастырский визит в Армянский Патриархат Константинополя, где выступил перед турецкой общественностью с воззванием о необходимости признания и осуждения Геноцида армян со стороны всего мира и Турции в частности.

В последующие по интронизации месяцы начались Архипастырские и Патриаршие визиты Его Святейшества Католикоса Гарегина II в епархии Армянской Апостольской Церкви в Армении, Арцахе и Диаспоре. В ходе визитов Его Святейшество своим присутствием и благословением даровал утешение и духовную поддержку многим тысячам верующих армян, встречался также с президентами и государственными деятелями разных стран, обсуждал с ними актуальные вопросы, касающиеся Армянской Церкви, Республик Армения и Арцах и армянского народа в целом.

Учитывая важность укрепление межцерковных связей, Святейший Патриарх с 2000 года посещает сестринские Церкви и их предстоятелей, а также принимает в духовном центре армян, Первопрестольном Святом Эчмиадзине, предстоятелей сестринских Церквей, духовенство и различные церковные делегации. Его Святейшество придает большое значение членству Армянской Апостольской Святой Церкви во Всемирном Совете Церквей и рассматривает экуменическую деятельность как часть своей миссии. Свидетельством ревностного отношения Святейшего Патриарха к этой миссии является учреждение в Первопрестольном Святом Эчмиадзине Отдела межцерковных отношений. Новый этап взаимного сотрудничества Первопрестольного Святого Эчмиадзина с Всемирным Советом Церквей начался с миссии Армянского фонда Круглого стола ВСЦ, которая при поддержке Патриарха Гарегина II была еще более расширена. В целях дальнейшего укрепления и развития различных программ, реализуемых в этой области, начиная с 2000 года, проводятся двусторонние визиты представителей Всемирного Совета Церквей и Католикосата Всех Армян. Святейший Патриарх встречается также с представителями других религий и их главами, выступает с речами и докладами на тему сохранения общечеловеческих ценностей, всеобщего мира, любви, солидарности и эффективного сотрудничества в мире. Представители Его Святейшества постоянно участвуют в межрелигиозных конференциях и съездах, зачитывая послания Католикоса Всех Армян.

В этом плане можно выделить встречи Католикоса Всех Армян Гарегина II с председателем Управления мусульман Кавказа шейхом уль-ислам Аллахшукюр Пашазаде, начавшиеся при посредничестве Патриарха Московского и Всея Руси Алексия II, с целью содействия мирному урегулированию арцахского вопроса. Эти трехсторонние встречи продолжились усилиями Патриарха Московского и Всея Руси Кирилла. Последняя встреча состоялась после 44-дневной Арцахской войны, 13 октября 2021 г.; в ходе беседы Его Святейшество осудил экспансионистские устремления Азербайджана, пропаганду ненависти к армянам, противозаконное удерживание военнопленных, посягательства на государственные границы РА, осквернение и уничтожение армянского исторического и культурного наследия, монастырей и храмов на территориях, перешедших под контроль Азербайджана, как и попытки их присвоения и лишения их черт самобытности, подчеркивая важность конкретизации и признания статуса Республики Арцах и гарантий к реализации права арцахских армян на независимую жизнь.

Со дня своего избрания Его Святейшество со всем рвением посвятил себя урегулированию и организации внутренней жизни церкви. В период патриаршества Католикоса Всех Армян Гарегина II был отмечен прогресс в духовно-образовательных учреждениях Армянской Апостольской Святой Церкви. Его усилиями активизировались духовные учебные заведения Первопрестольного Святого Эчмиадзина: Эчмиадзинская Геворкянская духовная академия, Севанская Вазгенянская духовная семинария, Аудитория подготовки священников, Армянская филантропическая семинария Калькутты; в 2012 г. была основана и успешно действует духовная школа «Трбанчян» в Аричаванке.

Ревностное отношение Святейшего Патриарха к учебно-просветительской деятельности проявилось еще в годы его наместничества в Араратской Патриаршей епархии, когда будущий Патриарх основал Севанскую Вазгенянскую семинарию. Успешная деятельность духовно-образовательных учреждений связана в основном с подбором высококвалифицированных преподавателей и разработкой новых учебных программ, которые осуществлялись при непосредственном участии и руководстве Патриарха Всех Армян Гарегина II. Принимая во внимание программу высшего образования Геворкянской духовной академии, а также в целях дальнейшего расширения возможности для студентов академии продолжать обучение в высших учебных заведениях за рубежом, Его Святейшество обратился к правительству РА с просьбой признать за Геворкянской духовной академией статус высшего учебного заведения, в результате чего Геворкянская духовная академия стала официально признанным государством Богословским университетом, а Севанская Вазгенянская семинария – ее филиалом. Аричская духовная школа «Трбанчян» обеспечивает образование по программе старших классов средней школы с духовным уклоном, подготавливая учащихся к поступлению в Геворкянскую духовную академию.

Католикос Всех Армян является руководителем преподавательского состава и ректором Геворкянской духовной академии – Богословского университета. Патриарх Гарегин II также является председателем ученого совета Геворкянской духовной академии, в качестве которого, через своего уполномоченного представителя, руководит образовательной, научной и культурной деятельностью Геворкянской духовной академии, заседаниями ученого совета и осуществляет другие полномочия, предписанные законодательством РА и уставом Геворкянской духовной академии.

Святейший Патриарх также является членом преподавательского состава Геворкянской духовной академии. В настоящее время Его Святейшество в академии преподает предмет «Гомилетика» («Искусство проповедничества»), обучая своих студентов принципам и средствам проповеди слова Божия и донесения духовных истин до верующих. Его Святейшество всегда уделяет большое внимание качественной организации образовательной работы в академии, придавая также особую важность продолжению обучения достойных выпускников академии в высших учебных заведениях за рубежом. Многие выпускники академии продолжают свое образование в престижных высших учебных заведениях других стран и сестринских Церквей. Желание Святейшего Патриарха состоит в том, чтобы обучающиеся за рубежом священнослужители по возвращении вносили новый заряд в монастырскую и монашескую жизнь Армянской Церкви, подкрепляя в лоне Церкви также и исследовательский дух, придавая новый размах важному делу создания и публикации ценных научных, богословских и экклезиологических работ и исследований.

В годы предстоятельства Его Святейшества было воспитано новое поколение священнослужителей, еще более активизировалась христианская проповедь, были отремонтированы многочисленные церкви и монастыри. Тесные контакты с духовно-образовательными учреждениями имеют Дома армянской молодежи («Айордеац»), основанные в 1992 году по непосредственной инициативе архиепископа Гарегина Нерсисяна, будущего Патриарха, и при содействии Всеобщего Армянского Благотворительного Союза. В Домах армянской молодежи усилиями опытных учителей и педагогов развиваются творческие способности детей и подростков, посещающих эти духовно-просветительские центры и одновременно получающих там христианское воспитание. При Домах Айордеац действуют молодежные союзы, благодаря которым многие молодые люди еще более привязываются к Матери-Церкви, учатся ценить священные духовные ценности и руководствоваться ими в течение своей жизни. В епархиях Апостольской Церкви действуют также воскресные школы, где дети школьного возраста знакомятся с Библией и важными основами веры. В 2007 г. по благословению Патриарха Всех Армян была основана также Всемирная Молодежная Ассоциация Армянской Церкви, центральный офис которой действует в Ереване, по соседству с церковью Святой Анны. ВМААЦ объединяет молодежь и молодежные союзы епархий Армении, Арцаха и Диаспоры, проводит мероприятия, тренинги, паломничества, религиозные курсы и торжественные церемонии, устраивает периодические встречи с Армянским Патриархом.

С целью помощи нуждающимся в уходе пожилым людям по инициативе Его Святейшества, еще в годы его наместничества в Араратской Патриаршей епархии, и при содействии Всеобщего Армянского Благотворительного Союза были открыты благотворительные столовые, которые действовали под эгидой Араратской Патриаршей епархии, а в настоящее время 5 таких столовых продолжают свою деятельность в разных городах Армении под кураторством Отдела социального обслуживания Первопрестола. Пожилым людям, не имеющим возможности посещать благотворительные столовые, еду доставляют воспитанники Домов Айордеац, что способствует взращиванию в душах подростков и молодежи добродетелей милосердия и смиренного служения.

Его Святейшество еще со времени своего наместничества в Араратской Патриаршей епархии, с 1988 года, инициировал программу поддержки детей-сирот, которая реализуется и по сей день через оказание помощи детям, осиротевшим в одностороннем или двустороннем порядке.

Святейший Патриарх, акцентируя важность восстановления многовековых традиций монашеской жизни, проводит большую работу и в этом направлении тоже. В целях активизации деятельности монастырей и восстановления монашеской жизни были осуществлены ремонтные работы в монастырях Гегарда, Хор-Вирапа, Святой Гаяне, Святой Рипсиме, Агарцина и Татева. Под верховным председательством Его Святейшества периодически проводятся монашеские и епископские съезды, собрания епархиальных предстоятелей и священников, в ходе которых обсуждаются различные важные вопросы, связанные с внутренней жизнью монашества и более плодотворной и целенаправленной деятельностью конгрегации Первопрестольного Святого Эчмиадзина, активизацией духовной и национально-церковной жизни и, в частности, повышением в жизни народа роли Святой Апостольской Церкви и ее епархий в Армении и Диаспоре.

В первый же год своего правления Святейший Патриарх основал богословский армяноведческий центр «Гарегин I», для которого в 2015 году супружеской четой Дидизянов, Айком и Эльзой, было построено отдельное великолепное здание на территории Первопрестола. Не менее значительно и создание в Святом Эчмиадзине построенного на пожертвования Ваче и Тамар Манукянов и названного в честь благотворителей Матенадарана, богатейшая библиотека которого во многом способствует развитию научной и богословской мысли конгрегатов Первопрестола, духовных служителей армянской Церкви. Возможность работать в Матенадаране и пользоваться богатым собранием литературы предоставляется не только духовенству, но и интеллигенции, студентам, читающей публике.

Одним из значимых достижений Его Святейшества, имевших целью духовное пробуждение армян, чтобы еще более подчеркнуть роль Церкви в жизни армянского народа, стало учреждение, в соотнесении с церковными праздниками, особых дней благословения, которые способствовали большей активизации национально-церковной жизни. Патриаршим распоряжением праздник Сретения Господня (Теарнэндарач) был объявлен Днем благословения молодоженов, праздник Святого полководца Саркиса – Днем благословения молодежи, праздник Благовещения – Днем благословения матерей, Вербное воскресенье (Цахказард) – Днем благословения детей, праздник Святых Евангелистов – Днем благословения врачей. Также были учреждены День памяти репрессированных церковнослужителей, День благословения выпускников и обряд освящения гранатовых плодов в Новогоднюю ночь. С целью укрепления веры и поддержания благочестивых чувств армян всего мира, а также ради нового ценностного осмысления священных памятных вех в духовно-церковной жизни, Католикос Всех Армян Гарегин II учредил дни паломничеств. Праздник Вознесения Христова, когда поминается перенесение в 1441 г. Престола Патриарха Всех Армян из Сиса в Эчмиадзин, и праздник Кафедрального Собора Святого Эчмиадзина объявлены днями паломничества в Святой Эчмиадзин. Также, директивой Его Святейшества, днем ​​паломничества был объявлен праздник Святых Апостолов Фаддея и Варфоломея, когда выносится Святой Гегард (наконечник копья, пронзившего Господа Христа), и в Святом Эчмиадзине служится Литургия.

Подписанным в 2000 г. Его Святейшеством Меморандумом было ратифицировано несение духовенством службы в Армянской армии и утверждено духовное предводительство в Вооруженных Силах РА. Крест-мощевик великого армянского царя Ашота Ерката («Железного») с частицей Крестного древа Иисуса Христа был провозглашен хранителем и покровителем Армянской Армии, а армейским подразделениям были вручены освященные хоругви.

По распоряжению Его Святейшества, для более эффективной организации деятельности церковного руководства и лучшего координирования служения духовенства были созданы новые епархии: Армянские епархии Франции и стран Балтии, Артикская, Вайоцдзорская, Тавушская, Масеацотнская епархии; была также учреждена Патриаршая Делегация Балканских стран.

В годы правления Католикоса Всех Армян Гарегина II были освящены многие новопостроенные церкви и закладные камни в основании новых храмов, завершены работы по реконструкции исторических монастырей и монастырских комплексов. 23 сентября 2001 г. рукою Святейшего Патриарха было совершено освящение церкви Св. Григория Просветителя, ставшее частью праздничных мероприятий в честь 1700-летия принятия христианства в Армении в качестве государственной религии.

В годы правления Католикоса Всех Армян Гарегина II в Первопрестольном Святом Эчмиадзине были осуществлены следующие строительные работы:

• Открытый алтарь Св. Трдата и Ворота Св. Григория Просветителя (меценаты г-жа Луиз Симон Манукян и г-н Сеник Геворкян);
• актовый зал Геворкянской духовной академии (меценаты г-н Петрос и г-жа Анна Орунчакчиелы):
• церковь Свв. Архангелов (Хрештакапетац) (меценат г-н Гагик Галстян);
• часовня-баптистерий Св. Вардана и Св. Иоанна Крестителя (меценат г-н Армен Саргсян);
• Канцелярия (Диванатун) (меценаты г-н Назар и г-жа Артемис Назаряны);
• новый монашеский корпус вкупе с трапезной для монахов (меценат г-н Ричард Манукян).

Были отремонтированы кельи Еремян (при меценатстве семьи Мартикянов).

Предпринимательской инициативой Святейшего Патриарха территория Первопрестола была значительно расширена до 50 га путем возврата территорий, ранее принадлежавших Первопрестолу, и приобретения новых территорий.

По распоряжению Его Святейшества было капитально отремонтировано здание типографии Первопрестола. В ходе ремонтных работ с внешней стороны фундамента типографского здания была обнаружена памятная доска 1888 года со свидетельством католикоса Макара I Техутци о строительстве типографии. Его Святейшество, отводя важное место деятельности музеев Первопрестола, предпринял также капитальный ремонт бывшего Хримянского музея, находящегося на территории двора Патриаршей резиденции (Вехарана), для экспозиции полотен талантливого сына армянского народа и всемирно известного художника, основоположника американского экспрессионизма Аршила Горки. В ответ на желание преданного сына Армянской Апостольской Святой Церкви, мецената Ованеса Чилинкиряна, выставить напоказ в Армении картины и архивные материалы, автором которых является его знаменитый дядя, известный поэт и врач Рубен Севак, ставший жертвой Геноцида, по предложению и инициативе Его Святейшества и на пожертвование г-на Ованеса Чилинкиряна при Первопрестоле был создан музей «Рубен Севак». В музее представлена также собранная г-ном Ованесом Чилинкиряном ​​ценная коллекция картин западноармянских художников, которую благочестивый армянин по стремлению сердца принес в дар Первопрестолу.

В 2001 г., в период президентства в ВАБС известного национального мецената г-жи Луиз Симон Манукян, Благотворительным Союзом был подарен Первопрестолу бывший Институт проктологии. При заботе и содействии Святейшего Патриарха, при финансовой поддержке со стороны благочестивой четы, Саркиса и Марии Измирлянов, и вкладе со стороны Луиз Симон Манукян, больница была отремонтирована и оснащена новым современным медицинским оборудованием. Медицинский центр получил название по имени благотворителей.

Среди осуществленных в Первопрестоле крупномасштабных строительных работ, утвержденных новостроек и реконструкций достойны упоминания капитальный ремонт Патриаршей резиденции и строительство при нем актового зала и часовни Святых Патриархов (Сурб Айрапетац), благодаря добровольному финансовому пожертвованию национальных благотворителей г-на Самвела и г-жи Этери Карапетянов. Одним из важных и величайших достижений Его Святейшества в рамках строительной деятельности является капитальный ремонт Кафедрального Собора Святого Эчмиадзина и прилегающей территории на средства общенационального финансового сбора и щедрые пожертвования благотворителей-армян. В 2022 г., благодаря пожертвованию известных благотворителей Ваче и Тамар Манукянов, были начаты работы по строительству административного корпуса Первопрестола.

Строительная деятельность Католикоса Всех Армян включает также проекты в городе Вагаршапате. Среди них стоит отметить Стоматологический центр Вагаршапата, который большей частью оказывает медицинскую помощь нуждающимся жителям окрестных сел, священнослужителям и студентам духовной академии. На щедрые пожертвования известного мецената Эдуардо Эорнекяна была построена общеобразовательная школа «Эорнекян». Эффективно функционируют основанные Его Святейшеством Центр содействия детям (детский дом) «Наггашян» в Ереване и Социальный центр «Кюркчян» в Вагаршапате.

Патриарх Всех Армян Гарегин II, считая важным также технологическое образование нового поколения, инициировал строительство на территории Первопрестола центра «Тумо», где подростки и молодежь могут бесплатно развивать свои навыки и получать в этой сфере образовательный опыт.

Для обеспечения эффективности миссии Первопрестольного Святого Эчмиадзина и его структур, как и духовно-образовательных учреждений, усилиями Его Святейшества и при поддержке благотворителей-армян были созданы фонды, благодаря которым стали возможными обеспечение непрерывной работы армянского духовного центра и реализация в национальных интересах различных программ.

В течение начавшейся 27 сентября 44-дневной Арцахской войны Армянская Апостольская Церковь под управлением Католикоса Всех Армян Гарегина II оказала большую поддержку родному государству и армянской армии. В ответ на призыв Его Святейшества епархии Армянской Церкви в Армении и Диаспоре через Первопрестольный Святой Эчмиадзин предоставили большую материальную помощь государству и армии. Распоряжением Его Святейшества ежедневно, ровно в полдень, до окончания войны, во всех армянских церквях звонили колокола и совершались молебны в поддержку армянской армии. Святейший Патриарх также обратился к армянам с призывом становиться воинами-добровольцами и поддержать солдат армянской армии в священном деле национальной обороны. По благословению Армянского Патриарха, священнослужители из разных епархий Армении и Диаспоры и полковые иереи армянской армии всегда находились рядом с воинами, чтобы воодушевлять их, крестить некрещеных, причащать Святых Тайн перед боем, обслуживать духовные нужды сражающихся воинов. После войны Отдел социального обслуживания Первопрестола, который был основан Его Святейшеством в 2014 г. в целях реализации в Армении и Арцахе программ социальной поддержки и развития, директивой Католикоса Всех Армян Гарегина II также включился в срочное дело содействия, предоставления материальной помощи и убежища многим вынужденным переселенцам из Арцаха. В послевоенный период Первопрестол все так же поддерживает находящихся в острой нужде армян и семьи погибших, попавших в плен и без вести пропавших воинов. По инициативе и благословению Его Святейшества реализуется программа по лечению и протезированию солдат, ставших инвалидами в результате боевых действий, с помощью которой раненые в боях армяне-защитники отечества получают качественное лечение и протезирование в зарубежных странах.

Армянская Апостольская Святая Церковь под управлением Католикоса Всех Армян продолжает свое богозаветное служение, предводительствуя верующих людей по пути спасения, в рамках душеспасительной миссии ревностно прилагая усилия для сохранения армянского народа, армянского национального и христианского воспитания нового поколения, развития культуры, усиления армянского государства, обеспечения мирной и безопасной жизни армянского народа.

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը ծնվել է 1951 թ. Էջմիածնի շրջանի Ոսկեհատ գյուղում: Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղում: 1965 թ. ընդունվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Հոգևոր ճեմարան: 1970 թ. դեկտեմբերի 25-ին՝ Սուրբ Ստեփանոս նախասարկավագի տոնին, ձեռնադրվել է սարկավագ: 1971 թ. գերազանց առաջադիմությամբ ավարտել է Հոգևոր ճեմարանը և նշանակվել տեսչի օգնական՝ միաժամանակ դասավանդելով «Նոր Կտակարան» առարկան:

1972 թ., ձեռամբ Գերաշնորհ Տ. Տիրան արքեպիսկոպոս Ներսոյանի, ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա՝ վերանվանվելով Գարեգին աբեղա: Նույն թվականին երջանկահիշատակ Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի բարձր տնօրինությամբ մեկնել է Վիեննա՝ ուսումը շարունակելու Վիեննայի համալսարանի Աստվածաբանության ֆակուլտետում: 1975 թ. նշանակվել է Գերմանիայի հայ համայնքի հոգևոր հովիվ, միաժամանակ շարունակել է աստվածաբանական ուսումը  Բոննի համալսարանում: 1979 թ. վերադարձել է Մայր Աթոռ և Վազգեն Ա Կաթողիկոսի տնօրինությամբ մեկնել Զագորսկ (Ռուսաստան)՝ ուսումնառությունը շարունակելու Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու Հոգևոր ակադեմիայի ասպիրանտուրայում:

1980 թ. նշանակվել է Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդի օգնական, 1983 թ. ապրիլին՝ առաջնորդական փոխանորդ: Նույն տարվա հոկտեմբեր ամսին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս, իսկ 1992 թ. ստացել արքության պատիվ և տիտղոս:

1989 թ. Արարատյան Հայրապետական թեմի հովանու ներքո Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը հիմնել է Սևանի Վազգենյան հոգևոր դպրանոցը:

1990 թ. Արարատյան Հայրապետական թեմում հիմնել է Քրիստոնեական դաստիարակության կենտրոնը, որը համակարգում էր թեմի տարածքում իրականացվող քրիստոնեական դաստիարակությունը՝ թվով 56 հանրակրթական դպրոցներում:

1992 թ. Գարեգին արքեպիսկոպոսի ջանքերի շնորհիվ ՀՀ կառավարության որոշմամբ մայրաքաղաքում գտնվող պիոներպալատներից երեքը փոխանցվել են Հայ Առաքելական Եկեղեցուն և մանուկների ու պատանիների հոգևոր ու գեղագիտական կրթության նպատակով վերակազմավորվել են՝ կոչվելով Հայորդյաց տներ։ Այս կրթական հաստատությունների գործունեությունը հնարավոր է եղել շարունակաբար արդյունավորել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի և ազգային մեծ բարերար, Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության նախագահ մեծազնիվ տիկին Լուիզ Մանուկյան Սիմոնի ազնիվ աջակցությամբ։

1990 թվականից  Նորին Սրբազնությունը Գերագույն Հոգևոր Խորհրդի անդամ է:

1993 թ. Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի տնօրինությամբ Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը նշանակվել է Տնտեսաֆինանսական հանձնաժողովի նախագահ և Մայր Աթոռի ներքին գործերի և բաժինների պատասխանատու ղեկավար։ Հանձնաժողովի կազմն ընդլայնվել է 1994 թ.։

1995 թ. կաթողիկոսական ընտրության ժամանակ Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը թեկնածուներից մեկն էր: Ընտրության երրորդ փուլում նա հանեց իր թեկնածությունը՝ հօգուտ Մեծի Տանն Կիլիկիո Գարեգին Բ կաթողիկոսի:

1997-2000 թթ. եղել է ՀՀ նախագահին առընթեր ներման հանձնաժողովի անդամ։

1998 թ. Գարեգին Ա Կաթողիկոսի կողմից  նշանակվել է Կաթողիկոսական ընդհանուր փոխանորդ:

1999 թ. հոկտեմբերի 27-ին Ազգային-եկեղեցական ժողովում Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանն ընտրվել է Ծայրագույն պատրիարք և Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց՝ նոյեմբերի 4-ին ստանալով կաթողիկոսական ձեռնադրություն և օծում:

Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը գահակալությունից հետո ուխտագնացություններով այցելել է Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքություն, Հովվապետական այց կատարել Կոստանդնուպոլսի Հայոց Պատրիարքություն, որտեղ  թուրք հանրության առջև բարձրաձայնել է Հայոց ցեղասպանության ընդունման ու դատապարտման անհրաժեշտությունը աշխարհի և ի մասնավորի Թուրքիայի կողմից։

Գահակալությանը հաջորդած ամիսներից սկսվել են Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Կաթողիկոսի Հովվապետական և Հայրապետական այցելությունները Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու հայաստանյան, Արցախի և սփյուռքի թեմեր: Այցելությունների ընթացքում Նորին Սրբությունն իր ներկայությամբ և օրհնությամբ մխիթարություն և հոգևոր խնդություն է բերում հավատավոր բազմահազար հայորդիներին, հանդիպում նաև տարբեր երկրների նախագահների, պետական այրերի հետ, քննարկում Հայ Եկեղեցուն, Հայաստանի և Արցախի Հանրապետություններին և հայ ժողովրդին վերաբերող հրատապ խնդիրներ:

Կարևորելով միջեկեղեցական կապերի ամրապնդումը՝ Վեհափառ Հայրապետը 2000 թվականից այցելում է քույր Եկեղեցիներ և նրանց պետերին, նաև հայոց հոգևոր կենտրոնում՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում, ընդունում քույր Եկեղեցիների պետերին, հոգևորականներին և տարբեր եկեղեցական պատվիրակությունների։ Վեհափառ Հայրապետը կարևորում է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու անդամակցությունը Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդին և իր առաքելության մաս դիտում նաև էկումենիկ գործունեությունը, որի նկատմամբ Վեհափառ Հայրապետի նախանձախնդիր վերաբերմունքի վկայությունն է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում Միջեկեղեցական հարաբերությունների գրասենյակի ստեղծումը: Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի հետ համագործակցության նոր փուլ է սկսվել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ԵՀԽ Կլոր սեղանի հայաստանյան գրասենյակի առաքելությամբ, որն ավելի է ծավալվում Գարեգին Բ Հայրապետի քաջալերանքով: Այս ոլորտում իրականացվող տարբեր ծրագրերն առավել ամրապնդելու և զարգացնելու նպատակով, 2000 թվականից սկսած, տեղի են ունենում երկկողմանի այցելություններ Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսության ներկայացուցիչների միջև: Վեհափառ Հայրապետը հանդիպում է նաև օտար կրոնների ներկայացուցիչների և կրոնապետերի հետ, հանդես գալիս համամարդկային արժեքների պահպանման, համընդհանուր խաղաղության, աշխարհում սիրո, համերաշխության ու արդյունավոր գործակցության վերաբերյալ խոսքով ու զեկուցումներով: Նորին Սրբության ներկայացուցիչները մշտապես մասնակցում են միջկրոնական համաժողովների և համագումարների՝ փոխանցելով Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ուղերձները։

Այս առումով առանձնանում են Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հանդիպումները Կովկասի մահմեդականների վարչության նախագահ շեյխ-ուլ-իսլամ Ալլահ Շյուքյուր Փաշա Զադեի հետ, որոնք սկսվել են Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Պատրիարք Ալեքսի Բ-ի միջնորդությամբ՝ արցախյան հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորմանը նպաստելու համար։ Եռակողմ այս հանդիպումները շարունակվել են Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Պատրիարք Կիրիլի ջանքերով։ Վերջին հանդիպումը տեղի է ունեցել արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո՝ 2021 թ. հոկտեմբերի 13-ին, որի ընթացքում Նորին Սրբությունը դատապարտել է Ադրբեջանի ծավալապաշտական նկրտումները, հայատյացության քարոզչությունը, ռազմագերիներին ազատ չարձակելը, ՀՀ պետական սահմանների նկատմամբ ոտնձգությունները, Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած տարածքներում հայկական պատմամշակութային ժառանգության, վանքերի ու եկեղեցիների պղծումն ու ավերումները, դրանք յուրացնելու և ինքնությունից զրկելու փորձերը՝ կարևորելով Արցախի Հանրապետության կարգավիճակի հստակեցումն ու ճանաչումը և արցախահայության անկախ կյանքի իրավունքի իրացման երաշխավորումը։

Ընտրությունից ի վեր Նորին Սրբությունն իր ողջ եռանդով ձեռնամուխ է եկեղեցական ներքին կյանքի կարգավորմանն ու կազմակերպմանը: Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հայրապետության օրոք առաջընթաց արձանագրեցին Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հոգևոր-կրթական հաստատությունները: Նրա ջանքերով վերաշխուժացան Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր կրթարանները՝ Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը, Սևանի Վազգենյան դպրանոցը, Քահանայից լսարանը, Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանը, 2012 թ. հիմնվեց և արդյունավոր գործունեություն ծավալեց «Թրբանճյան» ընծայարանը Հառիճավանքում:

Ուսումնակրթական գործունեության հանդեպ Վեհափառ Հայրապետի նախանձախնդրությունը երևան եկավ դեռ Արարատյան Հայրապետական թեմի փոխանորդության տարիներին, երբ ապագա Հայրապետը հիմնեց Սևանի Վազգենյան դպրանոցը։ Հոգևոր կրթարանների առաջընթացը կապված էր հատկապես բարձրակարգ դասախոսների ընտրության և նոր ուսումնական ծրագրերի մշակման հետ, որոնք կատարվեցին Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Հայրապետի անմիջական մասնակցությամբ ու ղեկավարությամբ: Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի ուսումնական բարձրագույն ծրագիրը նկատի ունենալով, ինչպես նաև արտերկրի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ճեմարանի սաների ուսումնառությունը շարունակելու հնարավորությունն առավել ընդլայնելու նպատակով Նորին Սրբությունը դիմեց ՀՀ կառավարությանը՝ Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը ճանաչելու որպես բարձրագույն ուսումնական հաստատություն: Արդյունքում Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը դարձավ պետականորեն ճանաչված Աստվածաբանական համալսարան, իսկ Սևանի Վազգենյան դպրանոցը՝ նրա մասնաճյուղը։ Հառիճի «Թրբանճյան» ընծայարանն ավագ դպրոցի ծրագրով հոգևոր ուղղվածությամբ կրթություն է մատուցում՝ սաներին պատրաստելով Գևորգյան հոգևոր ճեմարան ընդունելության:

Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի՝ Աստվածաբանական համալսարանի ուսուցչապետը և վերատեսուչը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն է: Գարեգին Բ Հայրապետը նաև Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի գիտական խորհրդի նախագահն է, որն ի պաշտոնե իր լիազոր ներկայացուցչի միջոցով ղեկավարում է Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի կրթական, գիտական և մշակութային գործունեությունը, գիտական խորհրդի նիստերը և իրականացնում է ՀՀ օրենսդրությամբ և Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի կանոնադրությամբ սահմանված այլ լիազորություններ:

Վեհափառ Հայրապետը նաև Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի դասախոսական կազմի անդամ է: Նորին Սրբությունն այժմ ճեմարանում դասավանդում է «Քարոզխոսություն» առարկան՝ իր սաներին սովորեցնելով Աստծո խոսքի քարոզչության և հոգևոր ճշմարտությունները հավատացյալներին մատուցելու սկզբունքներն ու միջոցները: Նորին Սրբությունը մշտապես մեծ ուշադրություն է դարձնում  ճեմարանում կրթական գործի լավագույնս կազմակերպմանը՝ կարևորելով նաև արժանավոր ճեմարանավարտների կրթության շարունակումը այլ երկրների բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում: Շատ ճեմարանավարտներ իրենց կրթությունն են շարունակում տարբեր երկրների և քույր Եկեղեցիների հեղինակավոր բարձրագույն կրթական հաստատություններում։ Վեհափառ Հայրապետի փափագն է, որ արտասահմանում ուսանող հոգևորականները վերադառնալով նոր լիցք հաղորդեն Հայոց Եկեղեցու վանական ու միաբանական կյանքին՝ Եկեղեցու անդաստանում զորացնելով նաև ուսումնատենչության ոգին, նոր թափ հաղորդելով գիտական, աստվածաբանական ու եկեղեցագիտական բարձրարժեք աշխատությունների և ուսումնասիրությունների ստեղծման ու հրատարակման կարևոր գործին:

Նորին Սրբության գահակալության տարիներին կրթվել է հոգևորականների նոր սերունդ, առավել աշխուժացել է քրիստոնեական քարոզչությունը, նորոգվել են բազմաթիվ եկեղեցիներ ու վանքեր: Հոգևոր-կրթական հաստատությունների հետ սերտ աղերս ունեն Հայորդյաց տները, որոնք հիմնադրվել են 1992 թ. Գարեգին արքեպիսկոպոս Ներսիսյանի՝ ապագա Հայրապետի անմիջական նախաձեռնությամբ և Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության աջակցությամբ: Հայորդյաց տներում հմուտ ուսուցիչների և մանկավարժների ջանքերով զարգացվում են Հայորդյաց տներ հաճախող երեխաների ու պատանիների ստեղծագործական ունակությունները, միաժամանակ նրանք ստանում են նաև քրիստոնեական դաստիարակություն: Հայորդյաց տներին կից գործում են երիտասարդական միություններ, որոնց շնորհիվ բազում երիտասարդներ ավելի են կապվում Մայր Եկեղեցուն, սովորում են գնահատել հոգևոր սրբազան արժեքները և դրանցով առաջնորդվել իրենց կյանքի ընթացքում: Առաքելական Եկեղեցու թեմերում գործում են նաև կիրակնօրյա դպրոցներ, որտեղ Աստվածաշնչին և հավատքի կարևոր սկզբունքներին ծանոթանում են դպրոցահասակ երեխաները: 2007 թ. Ամենայն Հայոց Հայրապետի օրհնությամբ հիմնադրվել է նաև Հայ Եկեղեցու Համաշխարհային Երիտասարդական միավորումը, որի կենտրոնական գրասենյակը գործում է Երևանում՝ Սուրբ Աննա եկեղեցու հարևանությամբ։ ՀԵՀԵՄ-ը համախմբում է Հայաստանի, Արցախի և սփյուռքի թեմերի երիտասարդներին ու երիտասարդական միություններին, իրականացնում միջոցառումներ, ուսուցումներ, ուխտագնացություններ, կրոնական դասընթացներ և հանդիսություններ, պարբերական հանդիպումներ Հայոց Հայրապետի հետ։

Խնամքի կարոտ կարիքավոր տարեցներին օգնելու նպատակով դեռևս Արարատյան Հայրապետական թեմի փոխանորդության տարիներին Նորին Սրբության նախաձեռնությամբ և Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության աջակցությամբ հիմնվեցին բարեգործական ճաշարաններ, որոնք գործում էին Արարատյան Հայրապետական թեմի հովանու ներքո, իսկ այժմ 5 ճաշարաններ իրենց գործունեությունը շարունակում են Հայաստանի տարբեր քաղաքներում՝ Մայր Աթոռի Սոցիալական ծառայությունների գրասենյակի համակարգում: Բարեգործական ճաշարաններ հաճախելու անկարող տարեցներին սնունդ են հասցնում Հայորդյաց տների սաները, ինչը նպաստում է պատանիների ու երիտասարդների հոգիներում ողորմասիրության և ծառայասիրության առաքինությունների դաստիարակմանը:

Նորին Սրբությունը դեռևս Արարատյան Հայրապետական թեմի փոխանորդության տարիներից՝ 1988 թվականից, նախաձեռնել է ծնողազուրկ երեխաների աջակցության ծրագիրը, որը գործում է մինչ այսօր՝ օգնություն ցուցաբերելով միակողմանի կամ երկկողմանի ծնողազուրկ երեխաներին։

Վեհափառ Հայրապետը, կարևորելով վանական կյանքի դարավոր ավանդույթների վերականգնումը, մեծ աշխատանքներ է կատարում նաև այս ուղղությամբ: Վանքերի գործունեության աշխուժացման և վանական կյանքի վերականգնման նպատակով Գեղարդի, Խոր Վիրապի, Սուրբ Գայանե, Սուրբ Հռիփսիմե վանքերում, Հաղարծնի և Տաթևի  վանքերում կատարվել են նորոգչական աշխատանքներ: Նորին Սրբության բարձր նախագահությամբ պարբերաբար գումարվում են միաբանական ու եպիսկոպոսական հավաքներ, թեմակալ առաջնորդների և քահանայից ժողովներ: Դրանց ընթացքում քննարկվում են զանազան կարևոր հարցեր, որոնք առնչվում են վանական ներքին կյանքին և Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբանության առավել արդյունալից ու նպատակամղված գործունեությանը, հոգևոր և ազգային-եկեղեցական կյանքի աշխուժացմանը, մասնավորապես հայաստանյան և սփյուռքի թեմերում ժողովրդի կյանքից ներս Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու  դերակատարության մեծացմանը:

Գահակալության առաջին իսկ տարում Վեհափառ Հայրապետը հիմնել է «Գարեգին Ա» աստվածաբանական-հայագիտական կենտրոնը, որի համար Հայկ և Էլզա Դիդիզյան ամոլի կողմից Մայր Աթոռի տարածքում առանձին գեղեցկակերտ շենք է կառուցվել 2015 թ.։ Նշանակալի է նաև Վաչե և Թամար Մանուկյանների բարերարությամբ Սուրբ Էջմիածնում բարերարների անունը կրող Մատենադարանի հիմնումը, որի հարուստ գրադարանը մեծապես նպաստում է Մայր Աթոռի միաբանների, Հայ Եկեղեցու հոգևոր սպասավորների գիտական և աստվածաբանական մտքի զորացմանը: Մատենադարանում աշխատելու և գրականության հարուստ հավաքածուից օգտվելու հնարավորություն է ընձեռնվել ոչ միայն հոգևոր դասին, այլև մտավորականությանը, ուսանողությանը, ընթերցասեր հասարակությանը:

Հայ ժողովրդի կյանքում Եկեղեցու դերն առավել ընդգծելու, ինչպես նաև հայորդիների հոգևոր վերազարթոնքի նպատակով Նորին Սրբության կողմից իրականացված կարևոր իրագործումներից էր օրհնության հատուկ օրերի հռչակումը՝ ըստ համապատասխան եկեղեցական տոների, ինչը մեծ աշխուժություն բերեց ազային-եկեղեցական կյանքում: Հայրապետական տնօրինությամբ Տեառնընդառաջը հռչակվեց որպես Նորապսակների օրհնության օր, Սուրբ Սարգիս զորավարի տոնը՝ Երիտասարդների օրհնության օր, Ավետման տոնը՝ Մայրերի օրհնության օր, Ծաղկազարդը՝ Երեխաների օրհնության օր, Սուրբ ավետարանիչների տոնը՝ Բժիշկների օրհնության օր: Սահմանվեցին նաև Բռնադատված եկեղեցականների հիշատակի օրը և Շրջանավարտների օրհնության օրը, Ամանորի գիշերը՝ Նռնօրհնեքի արարողությունը։ Աշխարհասփյուռ հայ ժողովրդի հավատքը և բարեպաշտական զգացումները զորացյալ պահելու և հոգևոր-եկեղեցական կյանքի նվիրական հիշատակները վերարժևորելու համար Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հռչակել է ուխտի օրեր։ Քրիստոսի Համբարձման տոնը, երբ հիշատակվում է 1441 թ. Ամենայն Հայոց Հայրապետական Աթոռի՝ Սսից Էջմիածին փոխադրությունը, ինչպես և Կաթողիկե Սուրբ Էջմիածնի տոնը հռչակվել են Սուրբ Էջմիածնի ուխտի օրեր։ Նաև Նորին Սրբության տնօրինությամբ ուխտի օր է հռչակվել Սուրբ Թադեոս և Սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալների տոնի օրը, երբ դուրս է բերվում Քրիստոսամուխ Սուրբ Գեղարդը, և Սուրբ Էջմիածնում մատուցվում է Պատարագ։

Նորին Սրբության ստորագրած 2000 թ. հուշագրով վավերացվել է Հայոց բանակում հոգևորականների ծառայությունը, հաստատվել ՀՀ Զինված ուժերում Հոգևոր առաջնորդությունը։ Հիսուս Քրիստոսի խաչափայտի մասունքն ամփոփող հայոց մեծ արքա Աշոտ Երկաթի խաչը Հայոց Հայրապետի կողմից հռչակվել է որպես Հայոց բանակի պահապան, բանակային զորատեսակներին են ընծայվել օրհնված խաչվառներ։

Նորին Սրբության տնօրինությամբ, եկեղեցավարչական գործունեության արդյունավոր կազմակերպման, հոգևոր սպասավորների ծառայության առավել կանոնակարգման համար ստեղծվել են նոր թեմեր՝ Ֆրանսիայի, Բալթյան երկրների, Արթիկի, Վայոց ձորի, Տավուշի, Մասեացոտնի, ինչպես նաև հիմնվել է Բալկանյան երկրների Հայրապետական Պատվիրակությունը։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության տարիներին օծվել են բազմաթիվ նորակառույց եկեղեցիներ, կատարվել է նոր եկեղեցիների հիմնօրհնեք, ավարտվել են պատմական վանքերի և վանական համալիրների վերակառուցման աշխատանքներ: 2001թ. սեպտեմբերի 23-ին Վեհափառ Հայրապետի ձեռամբ կատարվել է Երևանի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու օծումը, որը Հայաստանում քրիստոնեության՝ որպես պետական կրոն ընդունման 1700-ամյակի տոնակատարությունների մասն էր կազմում:

Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության տարիներին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում իրականացված շինարարական աշխատանքներից են.

Ս. Տրդատ Բաց խորանը և Ս. Գրիգոր Լուսավորչի դարպասը (բարերարներ տիկին Լուիզ Մանուկյան Սիմոն և տիար Սենիկ Գևորգյան),

Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի հանդիսությունների սրահը (բարերարներ տեր և տիկին Պետրոս և Աննա Օրունճագճիելներ),

Ս. Հրեշտակապետաց եկեղեցին (բարերար տիար Գագիկ Գալստյան),

Ս. Վարդան և Ս. Հովհաննես Մկրտիչ մատուռ-մկրտարանը (բարերար տիար Արմեն Սարգսյան),

Դիվանատունը (բարերարներ տեր և տիկին Նազար և Արտեմիս Նազարյաններ),

Նոր միաբանական շենքը՝ միաբանական ճաշարանով հանդերձ (բարերար տիար Ռիչարդ Մանուկյան),

Նորոգվել են Երեմյան խցերը (բարերար Մարտիկյան ընտանիք)։

Վեհափառ Հայրապետի նախաձեռնությամբ զգալիորեն ընդլայնվել է Մայր Աթոռի տարածքը մինչև 50 հա՝ նախկինում Մայր Աթոռին պատկանող տարածքների վերադարձմամբ և նոր տարածքների ձեռքբերմամբ:

Նորին Սրբության կարգադրությամբ հիմնովին վերանորոգվել է Մայր Աթոռի տպարանի շենքը: Վերանորոգման աշխատանքների ընթացքում տպարանի շենքի հիմքի արտաքին կողմում հայտնաբերվել է Մակար Ա Թեղուտցի կաթողիկոսի 1888 թվականի հուշատախտակը տպարանի կառուցման մասին: Նորին Սրբությունը, կարևոր տեղ հատկացնելով Մայր Աթոռի թանգարանների գործունեությանը, նախաձեռնեց նաև Վեհարանի բակի տարածքում գտնվող նախկին Խրիմյան թանգարանի հիմնովին վերանորոգումը՝ հայ ժողովրդի տաղանդավոր զավակ և աշխարհահռչակ նկարիչ, ամերիկյան էքսպրեցիոնիզմի հիմնադիր Արշիլ Գորկու կտավների ցուցադրության համար: Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու նվիրյալ զավակ և բարերար Հովհաննես Չիլինկիրյանի փափագին ընդառաջ՝ Հայաստանում ցուցադրելու իր նշանավոր հորեղբոր՝ անվանի բանաստեղծ ու բժիշկ, Ցեղասպանության նահատակ Ռուբեն Սևակի հեղինակած կտավներն ու արխիվային նյութերը, Նորին Սրբության առաջարկությամբ ու նախաձեռնությամբ և Հովհաննես Չիլինկիրյանի բարերարությամբ Մայր Աթոռում հիմնվեց «Ռուբե» Սևակե թանգարանը։ Թանգարանում ներկայացված է նաև տիար Հովհաննես Չիլինկիրյանի արժեքավոր հավաքածուն արևմտահայ նկարիչների կտավների, որը բարեհիշատակ հայորդին սրտաբուխ հանձնառությամբ ընծայաբերել է Մայր Աթոռին։

2001 թ. ՀԲԸՄ-ի կողմից, ազգային մեծ բարերար տիկին Լուիզ Մանուկյան Սիմոնի ՀԲԸՄ նախագահության շրջանում, Մայր Աթոռին նվիրաբերվեց Պրոկտոլոգիայի նախկին ինստիտուտը: Վեհափառ Հայրապետի հոգածությամբ և աջակցությամբ, Սարգիս և Մարի Իզմիրլյան բարեպաշտ ամոլի հովանավորությամբ, ինչպես նաև Լուիզ Մանուկյան Սիմոնի ներդրումով  հիվանդանոցը վերանորոգվեց և վերազինվեց ժամանակակից բժշկական նոր սարքավորումներով՝ վերանվանվելով բարերարների անունով «Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոն:

Մայր Աթոռում իրականացված լայնածավալ շինարարական աշխատանքների, հաստատված նոր շինությունների և վերանորոգումների շարքում հիշատակելի իրագործումներից են Վեհարանի հիմնովին նորոգությունը, դրան կից հանդիսությունների դահլիճի, Սրբոց Հայրապետաց մատուռի կառուցումը՝ շնորհիվ ազգային բարերարներ տեր և տիկին Սամվել և Էթերի Կարապետյանների ընծայաբերած գովարժան ու սրտաբուխ նվիրատվության: Նորին Սրբության շինարարական գործունեության կարևոր և մեծագույն ձեռքբերումներից է համազգային հանգանակությամբ և բարերար հայորդիների սրտաբուխ նվիրատվություններով հիմնովին նորոգությունը Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարի և հարակից տարածքի։ 2022 թ. մեծանուն բարերարներ Վաչե և Թամար Մանուկյանների նվիրատվությամբ սկսվեցին Մայր Աթոռի Վարչական շենքի կառուցման աշխատանքները։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի շինարարական գործունեությունը ներառում է նաև ծրագրեր Վաղարշապատ քաղաքում: Դրանց թվում հիշատակելի են Վաղարշապատի Ատամնաբուժական կենտրոնը, որը բժշկական աջակցություն է տրամադրում առավելապես շրջակա գյուղերի կարիքավոր բնակիչներին, հոգևորականներին, ճեմարանի սաներին։ Մեծանուն բարերար Էդուարդո Էորնեկյանի սրտաբուխ բարերարությամբ կառուցվել է «Էօրնեկեան» հանրակրթական դպրոցը։ Նորին Սրբության կողմից հիմնադրվելով՝ արդյունավետորեն գործում է «Նագգաշյան» մանուկների խնամքի կենտրոնը Երևանում և «Քյուրքչյան» կենտրոնը Վաղարշապատում։

Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Հայրապետը, կարևորելով նաև նոր սերնդի տեխնոլոգիական կրթությունը, նախաձեռնել է Թումոյի կենտրոնի կառուցում Մայր Աթոռի տարածքում, որտեղ պատանիներ ու երիտասարդներ անվճար պիտի զարգացնեն իրենց հմտությունները, ձեռք բերեն այս ոլորտում կրթական փորձառություն։

Նորին Սրբության ջանքերով Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի և նրա կառույցների, ինչպես նաև հոգևոր-կրթական հաստատությունների առաքելությունն արդյունավորելու համար բարերար հայորդիների աջակցությամբ ստեղծվել են հիմնադրամներ, որոնց շնորհիվ հնարավոր է լինում ապահովել հայոց հոգևոր կենտրոնի շարունակական գործունեությունը և զանազան ազգաշահ ծրագրերի իրականացումը։

2020 թ. սեպտեմբերի 27-ին սկսված արցախյան 44-օրյա պատերազմի ընթացքում Հայ Առաքելական Եկեղեցին՝ Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գլխավորությամբ, մեծ աջակցություն բերեց հայրենի պետությանը և հայոց բանակին։ Նորին Սրբության կոչով Հայ Եկեղեցու և սփյուռքի թեմերը Մայր Աթոռ Սուրբ էջմիածնի միջոցով նյութական մեծ օգնություն տրամադրեցին պետությանն ու բանակին։ Նորին Սրբության տնօրինությամբ ամեն օր՝ կեսօրին, մինչև պատերազմի ավարտը, հայաստանյան բոլոր եկեղեցիների զանգերը ղողանջել են, և կատարվել է մաղթանք-աղոթք՝ ի զորակցություն հայոց բանակի։ Վեհափառ Հայրապետը կոչով դիմել է նաև հայորդիներին՝ որպես կամավորներ զինվորագրվելու հայրենյաց պաշտպանության սրբազան գործին և սատարելու հայոց բանակի զինվորներին։ Հայոց Հայրապետի օրհնությամբ Հայաստանի և սփյուռքի տարբեր թեմերից հոգևորականներ և հայոց բանակի գնդերեցները մշտապես եղել են զինվորների կողքին՝ նրանց ոգեշնչելու, չմկրտվածներին մկրտելու, մարտերից առաջ Սուրբ Հաղորդություն տալու, մարտնչող զինվորների հոգևոր կարիքներին սպասավորելու համար։ Պատերազմից հետո Մայր Աթոռի Սոցիալական ծառայության գրասենյակը, որը Նորին Սրբության կողմից հիմնադրվել էր 2014 թ. Հայաստանում և Արցախում սոցիալական աջակցության և զարգացման ծրագրեր իրականացնելու համար, Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի տնօրինությամբ լծվեց նաև աջակցելու բռնի տեղահանված բազմաթիվ արցախցիների նյութական օգնության տրամադրման և ապաստանով ապահովման հրատապ գործին։ Հետպատերազմյան շրջանում ևս Մայր Աթոռը սատարում է ծայրահեղ կարիքի մեջ գտնվող հայորդիներին, ինչպես նաև զոհված, գերեվարված և անհայտ կորած զավակներ ունեցող ընտանիքներին։ Նորին Սրբության նախաձեռնությամբ և օրհնությամբ իրականացվում է ռազմական գործողությունների հետևանքով հաշմանդամ դարձած զինվորների բուժման և պրոթեզավորման ծրագիրը, որով արտերկրում բարձրակարգ բուժում են ստանում և պրոթեզավորվում հայրենիքի պաշտպանության մարտերում վիրավորված հայորդիներ։ 

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գլխավորությամբ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին շարունակում է տերունապատվեր ծառայությունը՝ հավատացյալ ժողովրդին առաջնորդելով փրկության ճանապարհով, հոգեփրկչական առաքելության ծիրից ներս նախանձախնդիր լինելով հայապահպանության, նոր սերնդի հայեցի և քրիստոնեական դաստիարակության, մշակույթի զարգացման, հայոց պետության զորացման և հայ ժողովրդի խաղաղ ու ապահով կյանքի հաստատման ջանքերի մեջ։